Aby zapewnić trwałość zdobyczom Unii Europejskiej i sprostać globalnym wyzwaniom naszych czasów, potrzebujemy duchowej jedności Europy, potrzebujemy europejskiego poczucia tożsamości.

Home » Aktualności » II wykład cyklu: Polska, czyli prowincja?

II wykład cyklu: Polska, czyli prowincja?

Prof. Marek Ziółkowski wygłosił wykład zatytułowany „O naturze polskiej wspólnotowości. Przyczynek do tematu polskiego prowincjonalizmu”. Spotkanie odbyło się w siedzibie fundacji 31 maja.

Według prof. Marka Ziółkowskiego - społeczeństwo obywatelskie we współczesnej Polsce jest bardziej wspólnotą protestu, niż wspólnotą oddolnego konstruktywnego działania. Jednocześnie sprawy w imię, których Polacy są gotowi wyjść na ulicę mają zazwyczaj charakter partykularny i branżowy, np. demonstracje producentów żywności, górników. W Polsce nie występują natomiast masowe protesty dotyczące spraw  ogólnopaństwowych, czy ideologicznych, np. związanych ze świeckością państwa. Podobnie, w sprawach dotyczących polityki zagranicznej kraju – choć ciągle rosnąca większość społeczeństwa przeciwna była uczestnictwu polskich żołnierzy w Iraku, a ostatnio również w Afganistanie, to nie prowadziło to żadnych większych akcji protestacyjnych, podobnych do tych, które miały miejsce w USA, czy Wielkiej Brytanii.

Skąd w Polakach tak słabe poczucie wspólnotowości, przejawiające się nikłym zaangażowaniem w sprawy publiczne?

Zdaniem prof. Ziółkowskiego przyczyn należy szukać w procesach historycznych, które nas ukształtowały. Polacy nie przeszli bowiem przez etap wspólnoty liberalnej, opartej na indywidualizmie, która kształtowała się Europie pod wpływem ruchów reformacyjnych. Charakterystyczną cechą społeczeństwa polskiego, a także innych społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej było pominięcie fazy indywidualistycznej i bezpośrednie przejście do fazy przymusowej kolektywizacji, w okresie komunizmu. Dopiero rok 1989 był momentem zwrotnym, w którym zaczęto wprowadzać pewne reguły społeczeństw indywidualistyczno-liberalnych.

Współcześnie, poczucie wspólnoty jest zachwiane poprzez coraz bardziej widoczne rozwarstwienie  ekonomiczne, w większym stopniu obecne w Polsce niż wielu krajach Europy Zachodniej (mówi o tym wskaźnik Gini’ego). Dodatkowo, różnice uwydatniają się w podziałach międzypokoleniowych oraz kulturowych. Prof. Ziółkowski przywołując słowa Pawła Śpiewaka zauważa, że - klasy niższe nie tylko nie podążają za modami klas wyższych, ale tworzą własne sobie style życia, mają swoją muzykę, swoje książki, swoje kultowe filmy, swoje stroje. (…) O ile w czasach ancien régime panował mit jedności kulturowej, który uznawały z różnych względów zarówno komunistyczne władze, jak i Kościół i opozycje, o tyle po 1989 roku mit ów prysnął.

Interesujący wniosek wynika z badań socjologicznych, przeprowadzonych przez prof. Ziółkowskiego i Jadwigę Koralewicz w 1988 roku. - Prosiliśmy respondentów o zaliczenie poszczególnych osób i grup społecznych do jednej z trzech kategorii: „my”, „oni”, „reszta”. Wśród odpowiadających byli przedstawiciele inteligencji, chłopów i robotników. Badania pokazały jak fałszywe jest pojęcie inteligencji o reprezentowaniu świadomości i interesów narodu jako całości. Określali oni bowiem każdą z grup społecznych jako „my”, podczas gdy robotnicy do własnej wspólnoty klasowej dołączali tylko chłopów, a ci ostatni nie identyfikowali się z żadną z grup prócz swojej własnej. Efektem takiego  samołudzenia się inteligencji był dla wielu szokujący wynik wyborów prezydenckich z 1990, w których Stanisław Tymiński wszedł do drugiej tury zamiast Tadeusza Mazowieckiego.

- Podstawowe sposoby radzenia sobie z rzeczywistością w dzisiejszej Polsce opierają się na działaniach indywidualnych. Polacy wśród trzech znanych zasad: liberté, égalité, fraternité zdają się hołdować i cenić  przede wszystkim liberté, tymczasem do stworzenia prawdziwego społeczeństwa obywatelskiego musimy doświadczać i otworzyć przestrzeń dla pozostałych dwóch ideałów.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

Prof. Marek Ziółkowski - socjolog, autor kilkunastu książek i stu kilkudziesięciu artykułów naukowych, z których większość poświęcona jest współczesnej Polsce i Polakom: ich standardowi życia, potrzebom, wartościom i celom życiowym, ich stosunkowi do władzy oraz do starego i nowego systemu społecznego; pełni funkcję wicemarszałka Senatu.

 

Spotkanie i dyskusję poprowadził Jarosław Kurski.